Urfa'nın Günlük Dilinde Saklı Kalan Arapça

Şanlıurfa'da günlük konuşmalarda kullanılan çok sayıda kelime, Arapça kökenli olmasına rağmen yıllardır doğal bir şekilde yaşamını sürdürüyor. Kentte özellikle yaşlı kuşakların sık kullandığı birçok sözcük, genç nesiller tarafından da bilinmeye devam ediyor.

HER GÜN KULLANIYOR AMA KÖKENİNİ BİLİNMİYOR

 Urfa ağzında kullanılan ve standart Türkçede yer almayan çok sayıda kelimenin kökeni incelendiğinde Urfa'da konuşulan ağız, tarih boyunca aynı coğrafyada yaşayan Türk ve Arap topluluklarının kültürel etkileşiminin önemli izlerini taşıyor.

Günlük hayatta sıkça duyulan "Mecanen" (ücretsiz), "Nacar" (marangoz), "Hebbaz" (ekmekçi), "Havş" (avlu), "Tıfıl" (çocuk), "Ne'ere" (nara), "Nefse" (lohusa), "Barmil" (varil), "Masluka", "Gümgüm", "Babıneç" ve "Behteniz" gibi çok sayıda kelime, Urfa ağzının yaşayan söz varlığı arasında yer alıyor.

Uzmanlar, bu kelimelerin bir bölümünün ilk anlamını koruduğunu, bazılarının ise zaman içerisinde farklı anlamlar kazanarak günlük dilin doğal bir parçası haline geldiğini belirtiyor.

HİTAP ŞEKİLLERİ DE KORUNUYOR

Şanlıurfa'da yalnızca kelimeler değil, hitap biçimleri de geçmişten bugüne taşınan dil mirasının önemli örnekleri arasında bulunuyor. Özellikle "Ḫālō" (dayı/amca), "Ciddō" (dede) ve "ʿAmmō" (amca) gibi hitaplar, kentte hâlâ kullanılmaya devam eden geleneksel söyleyişler arasında yer alıyor.

Dil bilimciler, bu kelimelerin ve hitap şekillerinin Şanlıurfa'nın yüzyıllar boyunca farklı kültürlerin buluşma noktası olmasının önemli göstergelerinden biri olduğuna dikkat çekiyor.

SADECE KELİMELER DEĞİL, TELAFFUZ DA YAŞIYOR

Çalışmalarda dikkat çeken en önemli bulgulardan biri de yalnızca kelimelerin değil, telaffuz özelliklerinin de Arapçanın etkisini taşıması oldu.

Urfa ağzında Türkçede bulunmayan bazı sesler hâlâ kullanılmaya devam ediyor.Birçok sözcük ise Arapçadaki telaffuzuna oldukça yakın şekilde söyleniyor.

KAYNAK: Önel, Abdulhakim. “Türkçenin Urfa Ağzında Kullanılan Arapça Sözcükler”. Dicle İlahiyat Dergisi , Urfa Ağzı Sözlüğü